Margin calls kunnen daling verbreden: Wat 2008 leert over gedwongen verkoop
Geen tijd om het hele artikel te lezen? Deze bullets vatten het samen.
■ De verkoop op de beurs breidt zich uit. De druk zit niet meer alleen bij chips en andere technologieaandelen, terwijl ook in de bredere Amerikaanse markt duidelijke bescherming tegen verdere dalingen zichtbaar is.
■ Investment View: voorzichtig en veel cash beschikbaar houden. Wij zeggen niet dat een nieuwe 2008-crisis is begonnen, maar zodra margin calls en gedwongen verkopen toenemen, verandert de markt. Dan wordt niet alleen verkocht wat fundamenteel zwak is, maar vooral wat snel in cash kan worden omgezet.
■ Dat kan ook goede aandelen raken. Defensieve bedrijven kunnen aanvankelijk beter blijven liggen, maar bieden geen volledige bescherming wanneer fondsen geld moeten vrijmaken om verliezen elders af te dekken.
■ Goud is evenmin altijd direct veilig. Tijdens zware liquiditeitsstress kan goud juist worden verkocht omdat het liquide is en snel cash oplevert. In 2008 gebeurde dat tijdelijk, hoewel goud over het volledige jaar uiteindelijk positief eindigde.
■ Grondstoffen kunnen nog harder reageren. Onderzoek van de Federal Reserve laat zien dat speculanten tijdens de crisis van 2008 hun longposities in grondstoffen massaal afbouwden. Financiële stress kan daardoor een verkoopbeweging veroorzaken die veel groter is dan de verandering in de fysieke vraag.
■ Het gevaar zit in leverage. Een fonds dat veel geleend geld gebruikt, kan door een beperkte daling gedwongen worden een veel groter deel van zijn portefeuille te verkopen. Hogere margin-eisen en uitstroom van beleggers kunnen die verkoop vervolgens verder versnellen.
■ Wij willen daarom niet te vroeg concluderen dat een aandeel of sector goedkoop genoeg is omdat de eerste daling al groot lijkt. Wanneer gedwongen verkoop begint, kunnen koersen tijdelijk veel verder onder een redelijke waardering terechtkomen.
■ Voor beleggers met veel cash kan juist daar later de kans ontstaan. Eerst willen wij echter rust in de markt, minder gedwongen verkoop en bewijs dat krediet en financiering niet verder verslechteren.
Investment View
Wij blijven zeer voorzichtig en willen in deze markt veel cash beschikbaar houden. De verkoop blijft niet langer netjes beperkt tot de aandelen waar de problemen zijn begonnen. Wanneer de druk verder toeneemt en beleggers met leverage geld moeten vrijmaken, kan ook kwalitatief goed bezit zonder slecht bedrijfsnieuws hard worden verkocht.
Dat is voor ons de belangrijkste les uit 2008. Een liquiditeitscrisis vraagt niet welke onderneming de beste balans of de sterkste vooruitzichten heeft. Een fonds dat vandaag geld nodig heeft, verkoopt wat vandaag verkocht kan worden. Grote liquide aandelen, goud, olie en andere grondstoffen kunnen daardoor juist worden geraakt omdat daar onmiddellijk kopers voor te vinden zijn.
Wij stellen nadrukkelijk niet dat wij al in een nieuwe 2008-crisis zitten. Daarvoor ontbreekt op dit moment het bewijs. Wij zien wel genoeg tekenen van bredere verkoopdruk om rekening te houden met het scenario dat een daling in technologie uiteindelijk ook gezonde delen van de markt meesleept.
Daarom hebben wij geen haast om iedere forse daling meteen te kopen. Als gedwongen liquidaties beginnen, kunnen aantrekkelijke waarderingen eerst nog veel aantrekkelijker worden.
Waarom margin calls de hele markt kunnen veranderen
Leverage werkt prettig zolang koersen stijgen. Een belegger of fonds gebruikt geleend geld, waardoor de winst op het eigen kapitaal sneller oploopt. Dezelfde hefboom werkt echter onmiddellijk tegen de belegger wanneer de markt daalt.
De kredietverstrekker kijkt namelijk niet alleen naar het verlies. Ook de waarde van het onderpand daalt en in een onrustige markt kan tegelijkertijd meer onderpand worden geëist. Het fonds moet dan extra cash leveren of posities sluiten.
Daar ontstaat de eerste gedwongen verkoop. Als de koers daarna verder daalt, kan opnieuw meer onderpand nodig zijn. Andere fondsen met vergelijkbare posities krijgen hetzelfde probleem en verkopen eveneens.
Een relatief kleine eerste daling kan daardoor veel grotere verkopen veroorzaken. Het IMF waarschuwde al vóór de zwaarste fase van de kredietcrisis voor dit mechanisme. Hogere haircuts, margin calls en uitstroom bij fondsen kunnen elkaar versterken totdat een normale correctie verandert in een verkoopgolf die zichzelf voedt.
De kwaliteit van het verkochte aandeel doet er op dat moment minder toe. Een moeilijk verhandelbare positie levert niet snel genoeg geld op, waardoor fondsen juist beginnen bij liquide aandelen en andere activa waarvoor voortdurend kopers beschikbaar zijn.
Dat is waarom een Unilever, een grote bank of een ander defensief aandeel uiteindelijk alsnog kan dalen. Niet omdat de winstverwachting plotseling instort, maar omdat iemand elders in de portefeuille een financieel gat moet dichten.
Wat er in 2008 werkelijk gebeurde
De crisis van 2008 laat goed zien hoe snel financiële problemen van de ene markt naar de andere kunnen lopen. Hedgefondsen en andere beleggers hadden veel posities met geleend geld opgebouwd, terwijl de waarde van het onderpand begon te dalen en kredietverstrekkers voorzichtiger werden.
Dat veroorzaakte een giftige combinatie. Fondsen kregen margin calls terwijl beleggers tegelijkertijd geld terugvroegen. Daardoor moesten posities worden gesloten op een moment dat steeds minder partijen bereid waren risico over te nemen.
Het IMF beschreef later hoe leverage en slecht verhandelbare beleggingen de verliezen bij hedgefondsen versterkten. Sommige fondsen moesten opnames beperken of tijdelijk blokkeren omdat zij niet snel genoeg voldoende activa konden verkopen zonder de resterende beleggers nog harder te raken.
De besmetting bleef niet bij hypotheekproducten of bankaandelen. Zodra financiële instellingen minder risico konden dragen, werden ook posities in andere markten teruggebracht.
Dat was duidelijk zichtbaar bij grondstoffen. Een studie van onderzoekers van de Federal Reserve naar de crisis van 2008 laat zien dat speculanten, waaronder financiële instellingen en professionele geldbeheerders, hun longposities in grondstoffenfutures agressief sloten. De behoefte om risico te verminderen werd belangrijker dan de oorspronkelijke visie op olie, metalen of andere grondstoffen.
Daarom kan een grondstof tijdens een liquiditeitscrisis veel harder dalen dan de fysieke markt op dat moment rechtvaardigt. De financiële positie moet eruit en de prijs wordt tijdelijk bepaald door wie moet verkopen, niet alleen door hoeveel olie, koper of andere grondstoffen de economie daadwerkelijk gebruikt.
Zelfs goud kan eerst worden verkocht
Goud laat misschien nog beter zien waarom wij in een echte liquiditeitsfase voorzichtig zijn met het woord veilige haven. Een belegger die direct cash nodig heeft, kan weinig met een bezit dat theoretisch veilig is maar moeilijk te verkopen valt. Goud is juist zeer liquide.
Tijdens de kredietcrisis werd goud daarom tijdelijk mee verkocht. Beleggers gebruikten het metaal om geld vrij te maken voor margin calls en terugbetalingen aan klanten.
Dat betekende niet dat de rol van goud als bescherming verdwenen was. Over heel 2008 eindigde goud uiteindelijk zelfs hoger. Het laat wel zien dat een veilige haven tijdens de acute fase van een crisis eerst naar beneden kan worden getrokken voordat de normale relatie terugkeert.
Hetzelfde zagen we in maart 2020 opnieuw. Zelfs Amerikaanse staatsobligaties en goud werden op bepaalde momenten verkocht omdat beleggers cash nodig hadden. Dat is precies het verschil tussen economische onzekerheid en echte liquiditeitsstress.
Bij normale angst zoeken beleggers veilige activa. Bij acute cashnood verkopen zij soms juist die veilige activa omdat daar nog onmiddellijk geld uit kan worden gehaald.
Waarom Europa zich niet volledig kan afzonderen
Tot nu toe hebben delen van Europa zich beter gehouden dan de zwaarste Amerikaanse technologieaandelen. Defensieve sectoren, banken, voedingsmiddelen en andere ondernemingen zijn veel minder afhankelijk van de enorme AI-investeringen dan de Amerikaanse chipsector.
Dat biedt bescherming zolang de correctie vooral een herwaardering van technologie blijft. Die bescherming wordt veel kleiner wanneer Amerikaanse fondsen en andere grote beleggers hun totale risico moeten verminderen.
Internationale beleggers bezitten immers niet alleen Amerikaanse technologie. Zij hebben ook Europese aandelen, grondstoffen, obligaties en andere liquide beleggingen. Wanneer cash nodig is, kunnen ook daar posities worden verkleind.
Een daling van een Europees defensief aandeel zegt in zo'n fase daarom niet automatisch iets over de onderneming zelf. Het kan simpelweg betekenen dat grote beleggers liquiditeit vrijmaken.
Voor ons is juist dat onderscheid belangrijk. Fundamentele verslechtering maakt een aandeel minder aantrekkelijk. Gedwongen verkoop bij gelijkblijvende winstvooruitzichten kan uiteindelijk juist een uitzonderlijke koopkans opleveren.
Waar wij nu op letten
Wij willen eerst zien of de verkoopdruk in de brede markt afneemt. Zolang niet alleen chips maar ook steeds meer andere sectoren worden verkocht, vinden wij het te vroeg om te concluderen dat de bodem al is bereikt.
Daarnaast kijken wij naar krediet. Oplopende risicopremies, strengere eisen voor onderpand en moeilijkere financiering zijn veel gevaarlijker dan een normale daling van een aandelenindex. Daar begint het mechanisme dat uiteindelijk gedwongen verkoop kan veroorzaken.
Ook de verhouding tussen verschillende activa vertelt ons veel. Wanneer aandelen dalen terwijl veilige staatsobligaties sterk stijgen, zien wij vooral normale vlucht naar veiligheid. Wanneer aandelen, goud, grondstoffen en zelfs delen van de obligatiemarkt tegelijk worden verkocht, wordt de kans groter dat beleggers vooral cash zoeken.
Dat is het moment waarop wij extra voorzichtig worden. De markt kan dan tijdelijk veel verder dalen dan bedrijfswinsten of normale waarderingen rechtvaardigen.
Juist daarom houden wij cash achter de hand. Niet omdat wij verwachten dat alles instort, maar omdat een liquiditeitsfase de beste bedrijven tijdelijk tegen prijzen kan aanbieden die in een normale markt nauwelijks voorkomen.
🔵 English version
Margin calls can broaden the decline: what 2008 teaches us about forced selling of good stocks, gold and commodities
No time to read the full article? These bullets summarize it.
■ Selling pressure is broadening across markets. Pressure is no longer confined to semiconductors and other technology stocks, while the broader US market is also showing clear demand for protection against further declines.
■ Investment View: cautious, with substantial cash available. We are not saying a new 2008 crisis has begun, but once margin calls and forced selling increase, market behavior changes. Investors no longer sell only what is fundamentally weak, but what can quickly be converted into cash.
■ This can hit good companies as well. Defensive stocks may initially hold up better, but they provide no complete protection when funds need to raise cash to cover losses elsewhere.
■ Gold is not always immediately safe either. During severe liquidity stress, gold can be sold precisely because it is liquid and can quickly generate cash. This happened temporarily in 2008, even though gold ultimately finished the full year higher.
■ Commodities can react even more sharply. Federal Reserve research shows that speculators aggressively reduced long commodity-futures positions during the 2008 crisis. Financial stress can therefore create selling far greater than any change in physical demand.
■ Leverage is the key danger. A fund using substantial borrowed money can be forced to sell a much larger portion of its portfolio after only a limited decline. Higher margin requirements and investor withdrawals can then accelerate those sales.
■ We therefore do not want to conclude too quickly that a stock or sector is cheap enough simply because the initial decline has already been large. Once forced liquidation begins, prices can temporarily move far below reasonable valuations.
■ For investors holding substantial cash, this can eventually create the opportunity. We first want calmer markets, less forced selling and evidence that credit and financing conditions are not deteriorating further.
Investment View
We remain highly cautious and want to keep substantial cash available in this market. Selling is no longer neatly confined to the stocks where the problems initially began. If pressure increases further and leveraged investors need to raise cash, even high-quality assets with no negative company-specific news can be sold aggressively.
That is the most important lesson we take from 2008. A liquidity crisis does not ask which company has the strongest balance sheet or best outlook. A fund that needs money today sells what can be sold today. Large liquid stocks, gold, oil and other commodities can therefore be hit precisely because buyers can still be found immediately.
We are explicitly not arguing that a new 2008 crisis has already begun. There is currently insufficient evidence for that conclusion. We do see enough signs of broader selling pressure to consider the scenario in which a technology decline eventually drags healthy parts of the market lower as well.
That is why we are in no hurry to buy every large decline immediately. If forced liquidations begin, attractive valuations can first become much more attractive.
Why margin calls can change the entire market
Leverage works well while prices rise. An investor or fund uses borrowed money, allowing gains on its own capital to increase more rapidly. The same leverage immediately works against the investor when markets fall.
The lender does not only look at the loss. The value of collateral falls as well and, in a volatile market, additional collateral can be demanded at the same time. The fund then needs to provide cash or close positions.
That creates the first forced selling. If prices subsequently decline further, more collateral may be required. Other funds holding similar positions face the same problem and begin selling as well.
A relatively modest initial decline can therefore trigger much larger sales. The IMF warned about this mechanism even before the worst phase of the global financial crisis. Higher haircuts, margin calls and investor redemptions can reinforce one another until an ordinary correction turns into a self-feeding selloff.
The quality of the asset being sold matters less at that point. An illiquid position cannot raise money quickly enough, so funds often begin with liquid stocks and other assets for which buyers remain available.
That is why a defensive European stock can eventually decline as well. Not because its earnings outlook suddenly collapses, but because somebody elsewhere in the portfolio needs to fill a financial hole.
What actually happened in 2008
The 2008 crisis shows how quickly financial stress can move from one market into another. Hedge funds and other investors had built large leveraged positions while collateral values began falling and lenders became more cautious.
That created a toxic combination. Funds faced margin calls while investors simultaneously requested their money back. Positions therefore had to be closed precisely when fewer market participants were willing to absorb risk.
The IMF later described how leverage and illiquid investments amplified losses at hedge funds. Some funds had to restrict or temporarily suspend redemptions because they could not sell enough assets quickly without damaging remaining investors even further.
The contagion did not remain confined to mortgage securities or bank stocks. Once financial institutions had less capacity to hold risk, positions in other markets were reduced as well.
This was clearly visible in commodities. A Federal Reserve study of the 2008 crisis found that speculators, including financial institutions and professional money managers, aggressively closed long positions in commodity futures. The need to reduce risk became more important than the original view on oil, metals or other commodities.
A commodity can therefore fall much further during a liquidity crisis than the physical market would justify at that moment. The financial position needs to be closed and price is temporarily determined by who has to sell rather than only by how much oil, copper or other commodities the economy actually needs.
Even gold can initially be sold
Gold may provide the clearest example of why we are careful with the term safe haven during a genuine liquidity event. An investor urgently needing cash gets little benefit from an asset that is theoretically safe but difficult to sell. Gold is extremely liquid.
Gold was therefore temporarily sold during the global financial crisis. Investors used the metal to raise cash for margin calls and client redemptions.
That did not mean gold lost its defensive role. Over the full year of 2008, gold ultimately finished higher. It does show that a safe haven can initially be dragged lower during the acute phase of a crisis before its normal relationship returns.
We saw the same mechanism again in March 2020. Even US Treasuries and gold were sold at certain moments because investors needed cash. This is exactly the distinction between economic uncertainty and genuine liquidity stress.
During ordinary fear, investors seek safe assets. During acute cash shortages, they may sell those same safe assets because that is where money can still be raised immediately.
Why Europe cannot fully isolate itself
Parts of Europe have so far held up better than the hardest-hit US technology stocks. Defensive sectors, banks, consumer staples and other companies are far less dependent on massive AI spending than the US semiconductor industry.
That provides protection while the correction remains mainly a revaluation of technology. The protection becomes much weaker when US funds and other large investors need to reduce overall risk.
International investors do not own only US technology. They also hold European equities, commodities, bonds and other liquid investments. When cash is required, positions there can be reduced as well.
A falling European defensive stock during such a phase therefore does not automatically say anything about the underlying business. It may simply mean that large investors are raising liquidity.
That distinction matters to us. Fundamental deterioration makes a stock less attractive. Forced selling while earnings expectations remain unchanged can eventually create an exceptional buying opportunity.
What we are watching now
We first want to see whether selling pressure across the broader market begins to ease. As long as not only semiconductors but an increasing number of other sectors are being sold, we believe it is too early to conclude that the bottom has already been reached.
We are also watching credit conditions. Rising risk premiums, stricter collateral requirements and more difficult financing are far more dangerous than a normal decline in an equity index. That is where the mechanism that can ultimately produce forced selling begins.
The relationship between different asset classes also tells us a great deal. When equities fall while safe government bonds rally strongly, we are mainly seeing a normal flight to safety. When equities, gold, commodities and even parts of the bond market are sold simultaneously, the probability increases that investors are primarily looking for cash.
That is when we become considerably more cautious. Markets can then temporarily fall much further than corporate earnings or normal valuation measures would justify.
That is exactly why we keep cash available. Not because we expect everything to collapse, but because a genuine liquidity event can temporarily offer the best companies at prices that rarely appear in normal markets.
Disclaimer Aan de door ons opgestelde informatie kan op geen enkele wijze rechten worden ontleend. Alle door ons verstrekte informatie en analyses zijn geheel vrijblijvend. Alle consequenties van het op welke wijze dan ook toepassen van de informatie blijven volledig voor uw eigen rekening.
Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor de mogelijke gevolgen of schade die zouden kunnen voortvloeien uit het gebruik van de door ons gepubliceerde informatie. U bent zelf eindverantwoordelijk voor de beslissingen die u neemt met betrekking tot uw beleggingen.